Jak nie zmarznąć w nocy: mata, śpiwór i powietrze między nimi

Ciepło ucieka z namiotu trzema drogami, a każdą obsługuje inny element sprzętu. Przewodzenie zabiera je w grunt i zatrzymuje to wyłącznie mata. Konwekcja zabiera je w ruchome powietrze, a śpiwór powstrzymuje ją, więżąc powietrze w swojej puszystości. Parowanie zabiera je zawsze, gdy wilgoć opuszcza skórę albo ubranie, a o tym, ile tego będzie, decyduje namiot — razem z tym, co masz na sobie.

Rozpoznanie, która droga robi szkodę, to większość całej umiejętności. Zmarznięci ludzie obwiniają śpiwór, bo to śpiwór ich dotyka. Zwykle śpiwór pracuje najciężej, a zawodzi mata, i cieplejszy śpiwór jest najdroższym sposobem na nierozwiązanie problemu.

Śpiwór trzyma nieruchome powietrze w swojej puszystości. Pod Tobą Twój własny ciężar zgniata tę puszystość na płasko, więc niezależnie od tego, na ile śpiwór jest oceniony, jego dolna połowa została wyłączona. Mata jest po tej stronie całą warstwą izolacji, a ziemia jest lepszym złodziejem: dotyka Cię bezpośrednio, a zimna, wilgotna gleba ciągnie tak długo, jak długo na niej leżysz.

Izolację maty mierzy się jako wartość R według normy ASTM F3340 i właśnie dlatego liczby różnych marek w ogóle da się porównywać. Maty idą tutaj od R 0,5 do R 8,5, mediana 3,4, a te dmuchane sięgają 10 cm grubości; najcieńsze to pianki zamkniętokomórkowe o grubości 0,3 cm. Reguła kciuka to mniej więcej R 1–2 na łagodne letnie noce, R 2–3 do zera, R 3–5 na przymrozki i R 5 w górę na śnieg; szczegóły są w wartościach R mat .

Wynikają z tego dwie rzeczy. Wartości R się sumują, więc pianka o R 2 pod dmuchaną matą o R 3 daje R 5 — to najtańszy sposób, żeby matę, którą już masz, przesunąć w zimniejsze noce, i coś, na czym da się spać, gdy dmuchana złapie dziurę. A ocena Twojego śpiwora zakłada, że pod Tobą jest mata: temperatury według ISO 23537 mierzy się na podgrzewanym manekinie, na izolującej macie, w laboratorium. Ta liczba nie jest gwarancją przeżycia, tylko szacunkiem dla osoby najedzonej, suchej i wypoczętej.

Osoby śpiące na boku wciskają biodro i bark w matę znacznie mocniej, niż robi to leżenie na plecach, więc mata, która na plecach jest w porządku, na boku potrafi być zimna. Sprawdź swoją na tle puli mat .

Zamknięcie każdego wentylatora i każdego zamka wydaje się słuszne, kiedy jest zimno, i jest to najbardziej nieintuicyjny błąd w całym temacie. Przez całą noc oddajesz parę wodną — oddechem i skórą — a razem z Tobą oddaje ją wszystko, co masz w środku mokrego. W szczelnym namiocie znajduje ona najzimniejszą powierzchnię, czyli wewnętrzną stronę tropiku, i skrapla się. Potem kapie albo ocierasz się o tkaninę i pada na Ciebie deszcz. Izolacja, która nie jest puszysta, nie izoluje.

Otwórz wentylatory, a jeśli masz dwa wejścia — oba na szparę. Wymieniasz ciepłe mokre powietrze na zimne suche i przez kilka minut czujesz to jako przeciąg. Przez całą noc wychodzisz na tym lepiej, bo suchy śpiwór to ciepły śpiwór. Wyjątkiem jest wiatr wiejący prosto na Ciebie: wtedy wentyluj od zawietrznej. Dwa wejścia bardzo to ułatwiają i po części dlatego drugie zarabia na swoją wagę — patrz wybór namiotu .

Wynikają z tego dwa nawyki. Nie gotuj w namiocie, zupełnie niezależnie od ryzyka zatrucia tlenkiem węgla, i nie oddychaj do wnętrza śpiwora: jedno i drugie wkłada nocną parę wodną dokładnie tam, gdzie chcesz jej najmniej.

Ubranie z całego dnia marszu to nie jest to, w czym należy spać, nawet gdy wydaje się suche. Trzyma w sobie pot, a parowanie z wilgotnej tkaniny zabiera z Ciebie ciepło tak długo, jak trwa — a w śpiworze trwa całą noc. Tracisz ciepło równomiernie i nie umiesz powiedzieć dlaczego, bo nic nie wydaje się mokre.

Noś osobny komplet do spania: suchą bieliznę termoaktywną, górę i dół, suche skarpety, czapkę. Trzymaj go w wodoszczelnym worku i nigdy w nim nie chodź. Dla kogoś, kto marznie, to rzecz o najwyższym zwrocie w całym plecaku.

Twoje ciało oddaje wilgoć także podczas snu, a część z niej przechodzi w śpiwór i skrapla się w zewnętrznej warstwie izolacji, tam gdzie tkanina jest najzimniejsza. Puch ją wchłania, a kłębki opadają, więc trzecia noc w tym samym śpiworze jest zimniejsza niż pierwsza. Wypełnienie syntetyczne znosi to lepiej i szybciej schnie, i to jest prawdziwy argument w puch czy syntetyk . Zaradzić temu można tanio: każdego ranka, gdy pogoda na to pozwala, wywróć śpiwór na lewą stronę i zostaw na dwadzieścia minut w słońcu albo w przewiewie. Reszta jest w dbaniu o sprzęt .

Zimne powietrze jest gęstsze niż ciepłe, więc opada i spływa w dół zbocza jak woda, zbierając się w zagłębieniach, na dnach dolin i przy brzegu rzeki. Takie zmarzliska potrafią być o kilka stopni zimniejsze niż grunt kawałek wyżej po zboczu. Płaskie, osłonięte, oczywiste miejsce na dole jest często najzimniejszym dostępnym.

Idź wyżej. Półka kilka metrów nad najniższym punktem, poza linią spływu, to zwykle najcieplejszy grunt w zasięgu — ale nie tak daleko, żeby wyjść na odsłoniętą grań, gdzie wiatr kosztuje więcej niż zyskane stopnie. W pogodną noc wypromieniowujesz też ciepło w otwarte niebo i dlatego bezwietrzne noce są najzimniejsze.

• Unikaj najniższego punktu w zasięgu wzroku i gruntu przy wodzie.
• Unikaj zagłębień i miejsc tuż powyżej muru, gdzie zimne powietrze się piętrzy.
• Wybieraj suchy grunt zamiast wilgotnego: mokra gleba szybciej odprowadza ciepło.
• Bierz częściową osłonę drzew zamiast otwartego nieba — ale sprawdź, co masz nad głową.
• Potem rozbij mocno. Obwisły tropik łopocze, dotyka sypialni i przegania powietrze nad Tobą.

Większość zimnych nocy rozstrzyga się, zanim wejdziesz do śpiwora. Ta rutyna kosztuje pół godziny i naprawia więcej niż wymiana sprzętu.

1. 1

   Zjedz porządnie i późno

   Trawienie produkuje ciepło przez wiele godzin. Prawdziwy posiłek z tłuszczem i wolnymi węglowodanami, zjedzony blisko pory snu, a nie o piątej po południu, to najskuteczniejsza pojedyncza rzecz, jaką możesz zrobić. Zostaw sobie przekąskę w zasięgu ręki na później.

2. 2

   Pij

   Odwodnienie pogarsza krążenie i utrudnia utrzymanie ciepła w dłoniach i stopach. Gorący napój jest przyjemny; woda pomaga bardziej.

3. 3

   Przebierz się w suchy komplet

   W całość, ze skarpetami i czapką włącznie. Ubranie z dnia schowaj do worka, a nie zostawiaj luzem w namiocie, gdzie nawilża powietrze.

4. 4

   Rozłóż śpiwór wcześnie

   Wytrzep go, jak tylko namiot stanie. Ściśnięta izolacja potrzebuje czasu, żeby wrócić do siebie, a śpiwór, który trafia pod Ciebie płaski, stracił część swojej oceny.

5. 5

   Wyjdź, zanim wejdziesz do środka

   Twoje ciało zużywa energię na ogrzewanie pełnego pęcherza, a i tak będziesz leżeć bezsennie, odwlekając wyjście na zewnątrz.

6. 6

   Ogrzej śpiwór, nie tylko do niego wejdź

   Kilka minut pajacyków — tyle, żeby zrobiło się ciepło, nie żeby się spocić — wkłada do środka ciepło, które śpiwór ma utrzymać. Wejście do niego na zimno oznacza godzinę czekania.

7. 7

   Zaciągnij kołnierz, potem kaptur

   Większość tego, co traci śpiwór typu mumia, ucieka wokół barków i przez otwór na twarz. Zostaw dziurę do oddychania.

Nie leż i nie licz, że przejdzie. Dreszcze spalają energię, której potrzebujesz.

1. Sprawdź, czy wciąż leżysz na macie. Zsunięcie się z niej w połowie to najczęstsza przyczyna budzenia się z zimna i najtańsza do naprawienia.
2. Zjedz przekąskę leżącą obok. Najpierw paliwo — wszystko inne działa potem lepiej.
3. Załóż czapkę, a jeśli skarpety są wilgotne, zmień je na suche.
4. Ruszaj się. Trzydzieści sekund mocnego napinania mięśni w śpiworze daje realne ciepło. Przerwij, zanim się spocisz.
5. Dołóż warstwę, ale cienką. Puchowa kurtka w ciasnym śpiworze ściska jego własną puszystość i może Cię wyziębić.
6. Wsuń coś pod tułów: pusty plecak, piankę, zapasowe ubranie. Najszybszy ratunek, gdy problemem jest mata, a zwykle jest.
7. Butelka z gorącą wodą przy stopach grzeje godzinami — ale tylko szczelna, przeznaczona do gorących płynów i sprawdzona do góry dnem na zewnątrz.
8. Jeśli nie możesz się rozgrzać, dreszcze są niekontrolowane albo zaczynasz tracić koordynację lub jasność myślenia, przestań traktować to jako kwestię komfortu: izolacja, kalorie, ciepły płyn i gotowość do przerwania wyprawy. Hipotermia nie zapowiada się uprzejmie.

Jeśli zimne noce to reguła, sprzęt nie pasuje do wypraw, które robisz. Ustal, czego potrzebujesz, w kreatorze , albo przeczytaj o temperaturach komfortu śpiworów , żeby sprawdzić, ile zapasu ma Twój śpiwór.